Ir. Abe Bonnema

Stiens, 6 september 1926 –
Groningen, 9 augustus 2001

Abe Bonnema
Vraaggesprek met Abe Bonnema (radio, 26 november 1998) ›

Ir. Abe Bonnema Stichting

De Abe Bonnemaprijs is een initiatief van de ir. Abe Bonnema Stichting, die de nalatenschap van de Friese architect beheert. Het bestuur van de Stichting kent de volgende samenstelling:

• dhr. E.H.T.M. Nijpels (voorzitter)
• mevr. M.J.M. Bonnema-Kok
• mevr. L. van der Pol
• dhr. W. Reehoorn
• dhr. J. Volkers (penningmeester)

De Stichting beoogt door het uitreiken van de Abe Bonnema Prijs een bijdrage te leveren aan het stimuleren van de kwaliteit van de architectuur in Nederland. Tegelijkertijd wil de Stichting op deze wijze hernieuwde aandacht vestigen op het gedachtegoed en oeuvre van de architect ir. Abe Bonnema.

Het doel van de Abe Bonnema Prijs is het vestigen van aandacht op de architecten van projecten die door de toepassing van innovatieve concepten en aspecten voorbeeldig zijn, een nieuwe norm of standaard zetten en/of een toonbeeld zijn van vernieuwing van de architectuur.

Abe Bonnema, zoon van een bouwkundige, werd in 1926 in het Friese Stiens geboren. Na zijn studie bouwkunde aan de Technische Hogeschool in Delft vestigde hij een eigen bureau voor architectuur en ruimtelijke ordening, eerst in Leeuwarden, daarna in Hurdegaryp. Vanuit Hurdegaryp bouwde het bureau in heel Nederland.

In het begin hield Bonnema zich vooral bezig met woningbouwprojecten en haalde hij het Franse gietbouwsysteem Outi-Nord – het bouwen met beton dat op de bouwplek zelf gestort wordt – naar Nederland. Bonnema was een ‘functionalist pur sang’. Gebouwen waren voor hem gebruiksartikelen die moesten voldoen aan de eisen van de gebruiker waarbij de vorm vanzelfsprekend de functie volgt. Vormwil, ideologie en architectuurdebatten hield hij zo ver mogelijk van zich. Eenvoud, functionaliteit, een goed gevoel voor maatverhoudingen en constructieve logica zijn kenmerkend voor het werk van Bonnema.

Bonnema was een architect die vooral functioneel te werk ging en zich niet bezighield met het architectuurdebat, doceren, geschriften of teksten. Toch had hij wel een eigen stijl en week hij af van de manier van werken van de functionalisten in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw. Hij werkte altijd in goed overleg met de opdrachtgevers, gebruikte duurzaam materiaal en bleef binnen het budget.

Bij Bonnema neemt de door hem in nauwe samenspraak met opdrachtgever en gebruiker ontwikkelde bouwfilosofie een centrale plaats in en in het verlengde daarvan het uitgangspunt dat gebouwen voor alles gebruiksartikelen zijn.

Bonnema opereerde vanuit Friesland en was intensief betrokken bij de woningbouw en stadsvernieuwing in Leeuwarden, maar hij had ook oog voor ontwikkelingen elders. Niet alleen het door hem in Nederland geïntroduceerde Franse gietbouwsysteem is daar een voorbeeld van. Hij organiseerde ook zelf studiereizen (met collega’s en opdrachtgevers) en nam deel aan excursies, bijvoorbeeld naar de stadsvernieuwing en new towns in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Finland. Innovaties, uitvindingen of gehanteerde principes die hem in het buitenland opvielen, vertaalde hij in zijn ontwerpen en naar de Nederlandse (woningbouw)opgave.

Eind jaren zeventig kreeg Bonnema opdrachten in de utiliteitsbouw – o.a. via het winnen van prijsvragen en meervoudige opdrachten – en ging hij vooral kantoorgebouwen bouwen. Volgens Marijke Martin, die een biografie over zijn werk samenstelde, is er in het werk van Bonnema ‘onmiskenbaar sprake van een zelfbewuste, compromisloze architectonische verschijningsvorm die in haar eigenzinnigheid niet onderdoet voor de zakelijke logica van de opdrachtgevers (…) en is de dialoog met de stad in toenemende mate gericht op de betekenis die de architectuur daarin kan hebben voor het corporate image’. (Marijke Martin: Bonnema)

Echt bekend werd hij met de bouw van het kantoor van Nationale Nederlanden in Rotterdam (1986-1992), de Delftse Poort. Lange tijd was dit gebouw het hoogste gebouw van Nederland. Andere bekende gebouwen van zijn hand zijn: Het Boek (voormalig hoofdkantoor van Elsevier) in Amsterdam, het hoofdkantoor van de Sociale Verzekeringsbank in Amstelveen, het kantoor voor Interpolis in Tilburg, het Girokantoor en de Achmeatoren in Leeuwarden. Exposities van zijn werk vonden plaats in diverse musea, waaronder Boijmans van Beuningen in Rotterdam en het Museum of Modern Art in New York.

Bonnema had een geheel eigen plaats in architectonisch Nederland; hij was een krachtige persoonlijkheid en had een speciaal talent om anderen te overtuigen van zijn visies. Uiteindelijk schuwde hij zelfs een gang naar de rechter niet als het in zijn ogen ging om aantasting van zijn gebouwen.

zie ook: www.abebonnema.nl

Woonhuis Hardegaryp

Woonhuis Hardegaryp

Interpolis Tilburg

Interpolis Tilburg

Achmea toren Leeuwarden

Achmea toren Leeuwarden

Nationale Nederlanden Rotterdam

Nationale Nederlanden Rotterdam